Feature Articles

Ag Léamh Whitman le Gabriel Rosenstock
(PI News September/October 2009)

Misteach mór ab ea Walt Whitman. Má bhí a dhá chos ar an talamh agus é tógtha le pléisiúir agus le heacstais an tsaoil seo, bhí a anam san fhirmimint, saor, gan gheimheal. Ní hamháin gur thuig sé an fhírinne is mó amuigh, is é sin gurb ionann mise is tusa, gurb ionann gach duine is gach adamh sa chruinne, ní hamháin gur thuig sé an aontacht sin, bhraith sé ina chnámha é agus sin an fáth gur file seachas fealsamh a bhí ann.

Bhain Walt Whitman (1819-92) le cúlra an lucht oibre in Brooklyn agus leaid aislingeach ab ea é, deirtear. Ní raibh sé ach 15 nuair a d'fhág sé cúrsaí scolaíochta ina dhiaidh le bheith ina chlódóir agus ina iriseoir. Chuir sé nuachtáin éagsúla in eagar in Brooklyn agus Manhattan i gcaitheamh na 1840í. Dhein sé iarracht lucht léite leathan a mhealladh chuige féin leis an úrscéal Franklin Evans (1842) a bhain le hólséanadh. Ba é an scríbhneoir mór Ralph Waldo Emerson an té is mó a chuaigh i bhfeidhm air, a dhein file de, Emerson a dúirt go n-eascraíonn an fhilíocht as na fírinní sin a bhí ann sular cruthaíodh an tAm. (Aisteach go leor, is é an focal Béarla Am an focal a d'úsáid Emerson agus é ag cur síos ar an bhfile mar shaoi, an mórfhile a bhí le teacht).

Saorvéarsaíocht a tháinig uaidh, saor ó mheadracht, saor ó rím, na línte mírialta ag brath ar rithim láidir an ghutha agus ar athrá. Más féincheilúradh é a shaothar mór - a raghadh sé siar air i gcaitheamh a shaoil - d'fhéadfá a rá gur ceiliúradh ar an bhFéin neamhtheoranta é dáiríre:

Mo theanga, gach adamh dem fhuil,
cruthaithe ag an ithir seo, ag an aer seo...

Ba i mí Iúil 1855 a foilsíodh Leaves of Grass. Leabhar mór ( i ngach slí) ab ea é, leabhar a dhear agus a phriontáil Whitman féin. Ní raibh a ainm ar leathanach an teidil ach cuireadh in iúl sa Réamhrá gurbh eisean an 'Am' é a bhí réamhfhógraithe ag Emerson.

Ní fhaca éinne filíocht den saghas sin go dtí sin. Bhí a fhios aige go mbeadh alltacht ar an bpobal agus dá réir sin b'éigean dó féin scata léirmheasanna moltacha a scríobh (ach ní faoina ainm féin dar ndóigh) agus cóipeanna a chur amach chuig literati na tíre. Agus nuair a mhol Emerson chun na spéartha é, d'fhéadfá a rá go raibh an fáidh aitheanta ar a thairseach féin.

I gceann na haimsire, áfach, mheas Emerson go raibh béim rómhór á cur ag Whitman ar an gcolainn seachas ar an anam. Ní dócha go bhfaca ardfhile na haontachta agus athair na nuafhilíochta an deighilt sin ann in an chor.

Gabriel Rosenstock is a poet, haikuist and translator. His two latest books are both from Cambridge Scholars Publishing: Haiku Enlightenment; and Haiku, the Gentle Art of Disappearing.

  • WIS Single Visit Application Form
  • Writers in Libraries Application Form
  • Writers in Residence Application Form
pixel design